Ngày Báo chí VN: Gặp lại kư giả chống tham nhũng bị tạt acid hơn 20 năm trước

Một nhà báo bị tạt acid khiến dung mạo bị dị dạng, thân thể bị hủy hoại 81%, mất cả môi và mũi, một mắt bị mù và mắt chỉ nh́n được 1/10 sau khi ông có các bài viết chống tiêu cực, tệ nạn xă hội và phơi bày tham nhũng tại Việt Nam. Trong cuộc trao đổi với Trà Mi 21 năm sau khi tai họa xảy ra nhân ngày Báo chí Việt Nam 21/6 năm nay, nhà báo Trần Quang Thành hiện đang định cư tại Slovakia thuật lại câu chuyện của ḿnh, và chia sẻ cảm nghĩ về những hậu quả cay đắng mà ng̣i bút phơi bày sự thật đă mang lại cho ông và về những thử thách, hiểm nguy đối với một nhà báo chân chính ở Việt Nam.
 
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Năm 1986 mở đầu phong trào đổi mới ở đất nước Việt Nam, làm lành mạnh xă hội Việt Nam, tôi đă đấu tranh chống tham nhũng ngay trong cơ quan tôi làm việc là Viện nghiên cứu Phát thanh-Truyền h́nh. Viện mua thiết bị về lắp cho các đài phát thanh và truyền h́nh, thế nhưng ông Viện trưởng đă lạm dụng tiền của địa phương để đi làm việc khác hầu hưởng chênh lệch giá. Tôi đấu tranh, báo cáo lên những người lănh đạo Việt Nam như Đỗ Mười và Phạm Hùng. Các ông ấy đă cho công an ra kiểm tra ở chợ trời Huỳnh Thúc Kháng ở Sài G̣n và đă bắt được tất cả những tang vật đó. Sau đó, tôi bị trả thù, tức là tôi bị mất việc làm và con tôi cũng mất việc làm luôn. Ra xă hội tôi tiếp tục đấu tranh. Năm 1989, Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng có chỉ thị tăng cường quản lư xă hội để trấn áp tội phạm, nhất là tội phạm buôn bán phụ nữ qua biên giới. Tôi có viết bài về đường dây buôn bán phụ nữ qua Malaysia, Campuchea, Trung Quốc từ Hà Nội, Hải Pḥng, Quảng Ninh, Nha Trang, vào tới Sài G̣n, Cần Thơ. Đây là một đường dây rất lớn đưa phụ nữ ra nước ngoài làm mại dâm. Tôi dựa vào sức mạnh của người dân. Người ta nói cho ḿnh biết, chỉ cho ḿnh những địa điểm nó lui tới bán phụ nữ, trẻ em. Tôi có tất cả những tài liệu trong tay, tôi viết bài đăng trên đài Tiếng nói Việt Nam về thực chất của đường dây đưa phụ nữ, trẻ em qua biên giới buôn bán. Khi bài đăng lên, cơ quan công an tới xin tôi tài liệu. Tôi không tin họ. Họ đề nghị với ông Bộ trưởng Bộ Nội vụ lúc bấy giờ là ông Mai Chí Thọ. Các ông ấy yêu cầu tôi phải cung cấp tài liệu. Thế là tôi bằng ḷng và tôi cung cấp rất tỉ mỉ. Trong ṿng 1 tuần lễ, họ đi phá án tất cả từ Nam ra Bắc. Kết quả cuối cùng đă chặn đứng được đường dây buôn bán đó. Lúc đó tôi đă bị xă hội đen đe dọa giết. Đó là tháng 10/1989. Tới năm 1990 có chỉ thị của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng cấm buôn bán thuốc lá ngoại. Tôi lại có bài viết về đường dây buôn bán thuốc lá ngoại qua đường hàng không và đường bưu điện. Đường dây này vướng tới rất nhiều quan chức. Họ lại đến xin tôi tài liệu. Cuối cùng tôi lại phải cung cấp tư liệu. Chỉ hai ngày họ phá được án.
 
Trà Mi: Việc ông bị tạt acid xảy ra cách hai vụ án đó bao lâu?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Vụ án cuối cùng xảy ra ngày 1/10/1990. Đến ngày 4/7/1991 tôi bị tai họa này. Họ đă đe dọa trước đó rồi và tôi đă báo cho công an biết rồi.
 
Trà Mi: Ông nhận được những lời đe dọa thế nào?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Họ gọi qua điện thoại.
 
Trà Mi: Khi ông báo công an, họ có sự bảo vệ nào cụ thể không?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Họ nói bảo vệ nhưng không có. Đến cả vụ án họ c̣n lừa nữa mà. Khi tôi bị tạt acid, gia đ́nh có làm đơn báo công an. Công an tới bảo tôi không được khai báo để báo chí đăng lên v́ nếu để báo chí đăng lên th́ họ không thể bảo đảm tính mạng cho tôi. Họ nói rằng Sở Công an thành phố đă lập ban chuyên án do ông Vũ Đ́nh Hoành, Phó giám đốc Sở Công an làm trưởng ban và trên Bộ Công an có ban chuyên án do ông Phạm Tâm Long, Thứ trưởng thường vụ công an làm trưởng ban. Thế mà tôi đợi măi cả một năm trời chả thấy rục rịch ǵ cả. Lúc tôi lành lặn một tí, tôi trực tiếp ra gặp ông Phạm Chuyên, Phó giám đốc công an phụ trách an ninh. Ông ấy thề với tôi là không hề có một thông báo nào về việc có một nhà báo bị tạt acid như tôi cả. Tức là anh Vũ Đ́nh Hoành, Phó giám đốc công an đă bịt đi rồi. Tôi hỏi ông đại tá Nguyễn Văn T́nh, Phó giám đốc phụ trách xây dựng lực lượng. Ông ấy cũng nói như vậy. Ông bảo chỉ khi ông Đỗ Mười gửi bài báo viết về tôi xuống cho công an, công an mới biết tôi bị tai nạn.
 
Trà Mi: Bài báo viết về ông là do ai viết và nó xuất hiện khi nào?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Do một bạn đồng nghiệp bên thông tấn xă viết. Họ không dám nói về tôi, mà viết về mẹ tôi. Mẹ tôi là người chuyên giáo dục các cháu thiếu nhi hư hỏng nên người. Họ không dám viết thẳng về tôi, sợ nguy hiểm cho tôi. Họ viết về nỗi đau của người mẹ, nói lên sự đau đớn của mẹ tôi khi thấy tôi bị tai họa thế này. Ông Đỗ Mười đọc bài báo đó mới biết tôi bị tai nạn. Ông giao cho Bộ Lao động-Thương binh-Xă hội đến thăm tôi. Họ cho tôi 200 ngàn.
 
Trà Mi: Sau khi hoàn tất phẫu thuật, ông có tiếp tục đi t́m công lư cho ḿnh?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Có chứ. Tôi đă gặp cả ông Phạm Tâm Long. Ông ấy bảo vụ án của tôi nếu phát hiện nhanh th́ chỉ 10 ngày sau t́m ra được thủ phạm. Ông Phó giám đốc công an Hà Nội cũng bảo thế, nhưng vụ án hoàn toàn bị bưng bít. Tôi nói công an bưng bít chứ c̣n ai nữa, th́ ông ấy nhận. Họ có điều tra đâu. Nếu điều tra th́ lộ ra số tiền hối lộ cho công an th́ công an chết trước tiên. Báo chí lúc sau mới đăng lên, mọi người phản ứng, nhưng ngành công an lờ đi, không điều tra, không ǵ cả.
 
Trà Mi: Bằng cách nào một nhà báo chỉ với một ng̣i bút có thể có được những manh mối, thông tin mà chính lực lượng công an với đầy đủ nghiệp vụ cũng không có được, phải t́m tới để xin ông cung cấp?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Đấy là do dân tin tôi. Họ biết tôi là một nhà báo trung thực. V́ cũng có những nhà báo nhận thông tin rồi đi bán lại thông tin để lấy tiền, cho vụ án ch́m xuồng. Tôi ngược lại không làm điều đó. Vụ tham nhũng ở Viện Phát thanh Truyền h́nh do tôi phát hiện, chính những người tham nhũng nhất lại là những người đi kiểm tra, ông Phó chủ nhiệm Ủy ban thanh tra nhà nước, Trần Văn Soạn. Công an cũng tham nhũng vào đấy. Tiền tang vật thu về lúc đó trên 20 ngàn đô la thời năm 1986 là rất lớn, thế nhưng họ cũng thủ tiêu tang chứng luôn. Họ bịt đi. Người ta tin tôi v́ tôi làm có tư liệu cụ thể và có xác minh. Sau khi tôi bị tai nạn, tôi vẫn tiếp tục đấu tranh chống tham nhũng. Tôi đă bị nghiền nát thế này, tôi cho nát luôn, không ngán. Người chống tiêu cực luôn luôn bị thiệt tḥi. Xă hội nó như thế mà cô. Hồ sơ đầy đủ, tang chứng-vật chứng đầy đủ, nhưng họ ăn chia với nhau thế nào không biết, họ bịt đi. Một hồ sơ mang về 400 trang, cuối cùng họ vẫn bịt đi.
 
Trà Mi: Dính dáng tới những vụ liên quan tới tệ nạn xă hội như mại dâm, buôn lậu có rất nhiều nguy hiểm. Làm thế nào ông có thể tự ḿnh t́m hiểu sự thật, đi vào tận những đường dây?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Tôi có tất cả những bà con họ bảo vệ tôi, cung cấp tài liệu cho tôi, đưa cho tôi những nhân chứng-vật chứng. Nhưng tôi không bao giờ chỉ dựa vào đấy mà phải tự đi xác minh. Dựa vào quần chúng, quần chúng là những người cung cấp cho ḿnh tài liệu tốt nhất.
 
Trà Mi: Ở Viêt Nam những nhà báo dám phanh phui sự thật và phản ánh tiêu cực xă hội cũng không phải là ít, nhưng v́ sao bản thân ông lại bị những hậu quả mà có thể nói là cay nghiệt nhất?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Chính ra không nhiều cô ạ. Không ít, nhưng không nhiều đâu v́ trong nhà báo có những cái phức tạp lắm. Có nhà báo dùng tư liệu của ḿnh để đi làm giá lấy tiền.
 
Trà Mi: Nhưng ông có nghĩ đến lư do v́ sao bản thân ḿnh lại gánh chịu những hậu quả cay nghiệt nhất không?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Tại v́ tôi dính vào những vụ toàn có những người có mối liên hệ với cơ quan công quyền, tức được cơ quan công quyền bảo kê.
 
Trà Mi: Tới khi ra nước ngoài, rủi ro ít hơn hoặc không c̣n nữa, ông có tiếp tục dùng ng̣i bút của ḿnh để phanh phui sự thật, phơi bày sự thật, và đấu tranh cho công lư?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Tôi vẫn làm nhưng ra nước ngoài tôi lại bị một áp lực khác. Những người lănh đạo hội người Việt ở nước ngoài ở Slovakia cũng là tay chân của những người trong nước và của sứ quán. Họ nghe tới những bài báo tôi tố giác tội ác tham nhũng ở các cơ quan, họ lại áp lực với con tôi, bảo tôi không được viết những bài báo phản động.
 
Trà Mi: Ông ra nước ngoài năm nào và trong trường hợp nào?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Tôi ra nước ngoài ngày 8/8/2008. Tôi tới đại sứ quán của Slovakia ở Bangkok để làm thủ tục xin sum họp gia đ́nh do con tôi đứng ra bảo lănh.
 
Trà Mi: V́ sao ông phải qua tận Bangkok làm thủ tục?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Lúc đó Slovakia chưa có sứ quán ở Hà Nội. Hơn nữa, có ở Hà Nội chưa chắc họ đă cho tôi đi.
 
Trà Mi: Chuyện ông ra nước ngoài có thể hiểu là cũng có liên quan đến an toàn cá nhân không?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Tôi không nghĩ tới an toàn cá nhân đâu. Tôi thấy ở đâu cũng chả an toàn. Công an cộng sản Việt Nam có rất nhiều mối, nhiều nơi lắm. Trong nước họ cũng có thể hại ḿnh, ngoài nước họ cũng hại được ḿnh. Đă có người bị rồi.
 
Trà Mi: Ông nghiệm ra cho ḿnh điều ǵ sau những ǵ đă trải qua?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Là nhà báo đấu tranh chống tham nhũng, chống tiêu cực xă hội là một nghề rất nguy hiểm. Chỉ có nhà báo nào ngồi ca ngợi đảng cộng sản tốt đẹp th́ không làm sao thôi. Chứ c̣n nói đối ngược lại th́ không vào tù cũng bị tai họa như tôi. Nếu muốn làm nhà báo chân chính, phải nói sự thật. Mà nói sự thật th́ dứt khoát là gặp thảm họa. Tôi không nghĩ ai ở trong nước Việt Nam này làm nhà báo chân chính mà lại được sống một cuộc sống an lành cả. Không bị việc này cũng bị việc khác. Nhẹ nhất là bị đuổi việc, hoặc bị vô hiệu hóa, bị phân công công tác khác, hay bị cắt thẻ nhà báo. Rất nhiều người bị rồi. Nhưng trường hợp như tôi là hy hữu, là lần đầu tiên, v́ tôi bị cách đây 21 năm, là vụ án mở đầu cho thời kỳ đổi mới. Lúc đó chưa có nhà báo nào phanh phui chống tham nhũng cả. Hồi đó những vụ nhà báo phanh phui chống tham nhũng bị tai nạn, báo chí cũng không công bố. Các nhà báo bây giờ như Hoàng Hùng, Hoàng Khương được báo chí lên tiếng, chứ c̣n vụ của tôi lúc bấy giờ có được ai lên tiếng đâu.
 
Trà Mi: V́ sao một vụ việc nghiêm trọng như vậy, một nhà báo chống tham nhũng, chống tiêu cực xă hội bị trả thù dă man mà báo chí nhà nước không một tờ nào đăng tải, thưa ông?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Ban tuyên giáo họ không cho đưa th́ làm sao đưa được. Bây giờ họ mới cho đưa, nhưng họ cho đưa nhỏ giọt, chứ thời của tôi là không được đưa. Những hiện tượng tiêu cực xă hội báo chí không được đưa. Báo chí chỉ được đưa màu hồng thôi, chứ không được đưa những chuyện ǵ ảnh hưởng tới uy tín chế độ.
 
Trà Mi: Bây giờ nh́n lại những ǵ đă trải qua trong nghề nghiệp của ḿnh, có lúc nào ông chợt nghĩ rằng giá như không có những bài viết đó, giá như không dính líu tới những vụ phanh phui tham nhũng đó th́ có lẽ số phận của ông sẽ khác đi rất nhiều không?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Câu hỏi đó cũng là câu hỏi của ông Nguyễn Cơ Thạch với tôi. Khi ông Thạch tới thăm tôi, ông cũng hỏi rằng: “Làm những việc đó bây giờ chú có hối hận không?” Tôi bảo: “Em không hối hận v́ em làm đúng. Đảng kêu gọi chống tham nhũng th́ em chống, thế nhưng em không ngờ. Em buồn là v́ tin đảng, tin chính phủ mà thực hiện đúng theo đường lối của đảng th́ cuối cùng đảng không bảo vệ ḿnh mà hóa ra nhũng kẻ gian manh lại được bảo vệ.” Ân hận th́ không ân hận, nhưng mà buồn v́ ḿnh hết ḷng tin vào một chế độ, một nơi mà ḿnh đă gửi gắm vào đây tất cả những nhiệt huyết và thân phận của ḿnh. Thất vọng.
 
Trà Mi: Với những người cầm bút ở Việt Nam, ông có tâm t́nh nào muốn chia sẻ?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Tôi muốn nói với các bạn đồng nghiệp rằng đă là một nhà báo chân chính th́ đừng uốn cong ng̣i bút, đừng để máy tính của ḿnh bị virus. Hăy là những nhà báo của dân, do dân, và v́ dân. Đừng là những nhà báo của đảng, do đảng, và v́ đảng. Thế nhưng để làm được điều đó th́ các bạn chỉ có vất vả, không có giàu sang, vinh quang mà đảng tặng cho. Các nhà báo phản ảnh tốt các vụ như Văn Giang, Tiên Lăng đều đang bị đe dọa đấy. Một nhà báo chân chính muốn giữ vững trong sạch của ḿnh chỉ cần dựa vào dân. Chính nhờ dựa vào dân mà tôi đă làm được những việc của dân, ra đường ngẩng cao đầu lắm.
 
Trà Mi: Như ông nói, nghề báo ở Việt Nam đầy rủi ro và nguy hiểm. Có cách nào những người cầm bút ở Việt Nam có thể tự bảo vệ ḿnh tốt nhất không?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Bây giờ mỗi người tự cứu ḿnh, tự bảo vệ ḿnh thôi. Các cơ quan bảo vệ pháp luật họ không làm v́ sự thật, v́ bảo vệ công lư, mà họ làm v́ một cái ǵ khác cơ.
 
Trà Mi: Ra nước ngoài nh́n lại t́nh h́nh trong nước hiện nay ông thấy bối cảnh nghề nghiệp làm báo ở Việt Nam và nghề làm báo trong nước so với thời gian trước thế nào?
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Bây giờ thấy buồn v́ báo chí Việt Nam đi theo một con đường rất buồn, không c̣n tính nhuệ khí đấu tranh như ngày xưa nữa. Vietnamnet chẳng hạn, bây giờ cũng không như thời kỳ tôi c̣n ở trong nước nữa, không c̣n sắc nét nữa. Bây giờ họ đi vào những chuyện như các cô hoa hậu đi bán dâm vv..v..tức là những chuyện vô thưởng vô phạt. Bây giờ vụ Vinalines có ai dám làm không. Vụ PMU18 mở ra sau cũng đóng cửa luôn. Mở ra vụ Năm Cam sau cũng đóng cửa luôn, không có vụ Năm Cam thứ hai mặc dù bây giờ có rất nhiều vụ Năm Cam, có rất nhiều vụ Vinasin. Nhà nước ta có một câu mà cuối cùng bịt mồm báo chí rất hay. Đó là chỉ thị 239, yêu cầu báo chí chỉ được công bố vụ án sau khi vụ án đă kết thúc và đưa ra ṭa. Báo chí chỉ được đưa tin bắt, khởi tố thế thôi, c̣n quá tŕnh điều tra như vụ PMU18 chẳng hạn, th́ không được đưa. Nếu muốn đưa th́ phải đưa luồng thông tin chính thức của cơ quan phát ngôn, ví dụ như Bộ th́ phải là Chánh văn pḥng Bộ phát ngôn. Chứ c̣n nguồn tin riêng của nhà báo th́ không được đưa.
 
Trà Mi: Xin chân thành cảm ơn nhà báo Trần Quang Thành đă dành thời gian cho đài VOA trong buổi nói chuyện này.
 
Nhà báo Trần Quang Thành: Xin cảm ơn cô Trà Mi và các bạn nghe đài.  
 
Qúy vị vừa nghe cuộc trao đổi với nhà báo Trần Quang Thành, một ng̣i bút đấu tranh chống tham nhũng và tệ nạn xă hội ở Việt Nam bị tạt acid v́ những bài viết phơi bày sự thật.
 
Các bạn nghe đài muốn chia sẻ quan điểm, b́nh luận về câu chuyện này hay về nghề làm báo ở Việt Nam, xin vui ḷng đóng góp trong mục Ư kiến ngay bên dưới bài đăng trên trang nhà voatiengviet.com. Trà Mi xin chân thành cảm ơn quư vị và hẹn mang đến quư vị một câu chuyện mới vào giờ này, tuần sau.
 
Tạp chí Thanh Niên mong được đón tiếp tất cả quư vị và các bạn trên làn sóng của đài VOA trong buổi phát thanh 10 giờ tối thứ sáu và chủ nhật hằng tuần.